Microbiële aantallen in de bodem: wat zegt CFU/g over uw teelt?

Wat meet een CFU-test?

CFU betekent colony-forming units: kolonievormende eenheden. In het laboratorium wordt een verdund monster op een voedingsbodem gebracht. Micro-organismen die onder de gekozen omstandigheden kunnen groeien, vormen zichtbare kolonies. Die worden geteld en omgerekend naar bijvoorbeeld CFU per gram bodem.

Dat is een bruikbare methode voor een specifieke vraag. Tegelijk is het geen telling van al het microbiële leven in een monster. Sommige micro-organismen groeien niet op de gebruikte voedingsbodem of niet bij de gekozen temperatuur en incubatietijd. Een kolonie kan bovendien uit meer dan één samengeklonterde cel ontstaan. En een bacteriële kweekuitslag beschrijft niet automatisch ook schimmels en andere groepen micro-organismen.

In onderzoek waarin verschillende telmethoden voor bodembacteriën zijn vergeleken (opent in nieuw tabblad), liepen de uitkomsten uiteen naargelang de methode en de behandeling van het monster. De praktische les: lees een CFU-uitslag altijd samen met de onderzoeksmethode.

Van 10⁸ naar 10¹⁰ CFU/g: wat betekent dat verschil?

Rekenkundig is 10¹⁰ honderd keer zo veel als 10⁸. Voor een teler begint de interpretatie pas daarna.

Waren de monsters afkomstig van hetzelfde perceel en dezelfde diepte? Zijn ze in hetzelfde gewasstadium genomen? Ging het om bodem uit de wortelzone of om grond verder van de wortels? Is dezelfde laboratoriummethode gebruikt? En zijn beide resultaten op dezelfde manier uitgedrukt?

Als die voorwaarden verschillen, kan een vergelijking een verkeerd beeld geven. Zelfs bij goed vergelijkbare monsters zegt een hoger getal nog niet welke organismen zijn toegenomen of welke bijdrage zij aan de teelt leveren. Er bestaat geen algemene CFU/g-grens waarbij een bodem plotseling “gezond” wordt.

Een reeks metingen binnen hetzelfde systeem kan wél interessant zijn. Daarmee kunt u volgen of een waarde verandert na een aanpassing in het teeltmanagement. Beoordeel zo’n trend naast de bodemconditie, de wortelontwikkeling en de gewasgegevens. Ook richtlijnen voor bodemgezondheid van de USDA (opent in nieuw tabblad) benadrukken dat afzonderlijke meetwaarden context en vergelijkingen over tijd nodig hebben.

De wortelzone is belangrijker dan één totaalgetal

Micro-organismen spelen een rol bij processen rond organisch materiaal, nutriënten en wortels. Maar hun aanwezigheid alleen vertelt niet hoe die processen in uw teelt verlopen.

Direct rond de wortel, in de rhizosfeer, verandert de omgeving voortdurend. Wortels scheiden stoffen uit; watergift, zuurstof, temperatuur, pH en voeding beïnvloeden welke micro-organismen daar kunnen functioneren. Ook de bestaande microbiële gemeenschap speelt mee.

Daardoor kunnen twee monsters met een vergelijkbaar totaal aantal kweekbare micro-organismen toch sterk van elkaar verschillen. Voor een teeltbeslissing zijn vragen als deze vaak nuttiger dan “hoe krijg ik het hoogste CFU-getal?”:

• Hoe ontwikkelen de wortels zich in het teeltmedium?
• Zijn vocht, zuurstof, pH en voeding in de wortelzone op orde?
• Welke microbiële functie wilt u gericht ondersteunen?
• Past een geselecteerd micro-organisme bij dit gewas en dit systeem?
• Hoe gaat u beoordelen of de toepassing binnen het teeltprogramma waarde toevoegt?

Wilt u meer weten over die gerichte aanpak, lees dan hoe microbiële biostimulanten in professionele teelten worden ingezet.

CFU/g in de bodem is niet hetzelfde als CFU/mL op een etiket

Op het aangeleverde etiket van BIOMICROBES 08 staat een totale minimumconcentratie van ≥ 1 × 10¹⁰ CFU/mL. Die waarde beschrijft de concentratie levensvatbare micro-organismen in het product onder de vermelde bewaarvoorwaarden.

Een uitslag in CFU/g beschrijft iets anders: de kweekbare micro-organismen die met een bepaalde methode in een onderzocht bodemmonster zijn gevonden. Na toepassing wordt een product bovendien verdeeld over water, bodem of substraat. De micro-organismen komen vervolgens in een bestaande wortelomgeving terecht.

Een etiketwaarde van 10¹⁰ CFU/mL betekent dus niet dat u na toepassing 10¹⁰ CFU/g bodem zult meten. De productwaarde is relevant voor de kwaliteit en concentratie van de formulering. De teeltkundige vraag is of de geselecteerde organismen op de juiste plek worden toegediend en daar onder passende omstandigheden kunnen functioneren.

Hoe maakt u een meting bruikbaar voor uw bedrijf?

Begin met het doel van het onderzoek. Wilt u een uitgangssituatie vastleggen, een verandering volgen of twee teeltvakken vergelijken? Spreek daarna met het laboratorium af welke test bij die vraag past.

Voor een zinvolle vergelijking helpt het om consequent te werken:

1. Bemonster dezelfde zone. Leg vast of u grond bij actieve wortels, een bepaalde bodemlaag of een specifiek deel van het substraat onderzoekt.
2. Houd het meetmoment vergelijkbaar. Gewasstadium, recente watergift en werkzaamheden beïnvloeden de uitgangssituatie.
3. Gebruik dezelfde analysemethode. Verschillende kweekmedia of monsterbehandelingen kunnen verschillende aantallen opleveren.
4. Noteer wat er in de teelt veranderde. Denk aan bemesting, irrigatie, temperatuur, substraat of microbiële toepassingen.
5. Bekijk ook het gewas. Wortelontwikkeling, uniformiteit en relevante teeltgegevens geven de laboratoriumuitslag betekenis.

Een enkele uitslag kan aanleiding zijn om verder te kijken. Een zorgvuldig opgebouwde reeks helpt beter om beslissingen te nemen.

Van meten naar doelgericht toepassen

Wanneer de wortelzone beter moet functioneren, begint de aanpak niet met het najagen van een willekeurig CFU-getal. Eerst moet duidelijk zijn wat er in het systeem gebeurt. Een zuurstofarme of structureel te natte wortelzone vraagt bijvoorbeeld om aandacht voor de teeltomstandigheden. Een microbieel product hoort vervolgens te passen bij het gewas, de toepassing en het bestaande programma.

Daar ligt de waarde van een geselecteerde formulering. U kiest dan bewust welke micro-organismen u introduceert, in plaats van alleen te hopen dat een hoger algemeen kiemgetal ook de gewenste microbiologie vertegenwoordigt. De toepassing en dosering volgen altijd het actuele etiket en moeten worden afgestemd op onder meer irrigatie en eventuele waterbehandeling.